ابراهیم حاتمیکیا یکی از چهرههای شاخص و بحثبرانگیز سینمای ایران است؛ فیلمسازی که نام او با «سینمای دفاع مقدس» گره خورده، اما در طول بیش از سه دهه فعالیت، فراتر از یک ژانر رفته و تبدیل به نمادی از روایتگری اجتماعی، سیاسی و هویتی در سینمای ایران شده است.
حاتمیکیا برخلاف بسیاری از همنسلانش، جنگ را نه فقط یک بستر تاریخی، بلکه یک مسئله وجودی میبیند. شخصیتهای اصلی فیلمهای او ـ از «دیدهبان» و «مهاجر» گرفته تا «از کرخه تا راین» و «آژانس شیشهای» ـ همواره در کشاکش میان تعهد و زندگی روزمره، میان آرمان و واقعیت قرار دارند. این قهرمانان معمولاً جنگ را پشت سر گذاشتهاند، اما جنگ هنوز در درونشان زنده است؛ زخمی که آرام نمیگیرد و به شکلی نمادین، جامعه پس از جنگ را نیز بازنمایی میکند.
از لحاظ فرمی، حاتمیکیا استاد «دیالوگهای انفجاری» است؛ گفتگوهایی که بیشتر شبیه جدلهای سیاسی و فلسفیاند تا مکالمههای روزمره. او از موسیقی حماسی، میزانسنهای پرتحرک و قابهای دراماتیک بهره میگیرد تا تنش درونی شخصیتها را به بیرون منتقل کند. حتی وقتی از اکشن نظامی فاصله میگیرد (از کرخه تا راین)، ضرباهنگ پرشور و قاببندیهای دقیق، آثارش را سرشار از انرژی میکند از سوی دیگر، حاتمیکیا همواره رابطه پیچیدهای با قدرت و سیاست داشته است.
او در فیلمهایی چون «آژانس شیشهای» و «به رنگ ارغوان» نشان داده که حاضر است صدای اعتراض و نقد را نیز بازتاب دهد؛ صدایی که گاه او را در معرض انتقادهای شدید قرار داده و گاه باعث ستایشهایی پرشور شده است. همین دوگانگی است که حاتمیکیا را از بسیاری از فیلمسازان همدورهاش متمایز میکند: او نه به طور کامل فیلمساز رسمی و حکومتی است و نه به کلی فاصلهگذار و منتقدِ بیرونی؛ بلکه در مرز میان این دو ایستاده و به همین دلیل همواره محل جدل و گفتگو بوده است.
از منظر زیباییشناسی، آثار او غالباً متکی بر شخصیتپردازیهای پرتنش، دیالوگهای جدلی و لحظات عاطفی عمیق هستند. او در بسیاری از فیلمهایش تلاش کرده تصویر قهرمان ایرانی معاصر را بسازد؛ قهرمانی که نه اسطورهای و دستنیافتنی، بلکه انسانی است با تناقضها، ترسها و تردیدهای واقعی. در نهایت،چه موافقش باشیم چه مخالف، نمیتوان انکار کرد که ابراهیم حاتمیکیا یکی از معدود کارگردانانی است که توانسته سینمای ایران را به میدان مناقشههای اجتماعی و سیاسی بکشاند و همچنان در مرکز توجه باقی بماند.
زادروزتان مبارک
"اختصاصی از مثبت سینما"
